Trwa kampania społeczna „NGO bez barier” w ramach projektu pt. „Lubelscy Liderzy Dostępności”, sfinansowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030. Projekt jest realizowany przez Związek Stowarzyszeń Forum Lubelskich Organizacji Pozarządowych. Celem projektu jest wzmocnienie pod względem strategicznym rozwoju Lubelskiego Partnerstwa na Rzecz Dostępności (LPnRD), które jest płaszczyzną współpracy na rzecz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w woj. lubelskim.

Smart NGO – nowy kierunek rozwoju inteligentnego społeczeństwa obywatelskiego

Koncepcja inteligentnej organizacji pozarządowej (Smart NGO) jest odpowiedzią na wyzwania współczesnego społeczeństwa informacyjnego. Nie jest to jedynie trend technologiczny AI, ale przede wszystkim zmiana myślenia o działalności społecznej. Celem nie jest zastąpienie ludzi technologią, ale wsparcie ich działań oraz zwiększenie efektywności pracy. Jest przykładem modelu organizacji wykorzystującej nowoczesne technologie cyfrowe i rozwiązania oparte na sztucznej inteligencji. Podejście to zakłada odejście od tradycyjnego „analogowego” modelu działania, w kierunku organizacji funkcjonującej w oparciu o – wiedzę, dane oraz nowoczesne technologie wspomagające. Zasada Smart NGO pozwala przejść od intuicyjnego do analitycznego podejmowania decyzji. Zbiory danych są traktowane jako strategiczny zasób organizacji.

Smart NGO to kierunek, w którym technologia AI wzmacnia organizacje obywatelskie, pozwalając im działać szybciej i skuteczniej – przy zachowaniu tradycyjnych wartości. Inteligentne NGO to również większa przejrzystość działań. Cyfrowe systemy raportowania oraz powszechny dostęp do informacji publicznej zwiększą zaufanie społeczne. Pokazują, w jaki sposób wykorzystywane są środki finansowe. Jest to szczególnie ważne dla organizacji utrzymujących się z darowizn, grantów, czy dotacji publicznych.

W perspektywie długoterminowej rozwój Smart NGO może przyczynić się do zwiększenia skuteczności działań społecznych oraz budowy bardziej innowacyjnego społeczeństwa obywatelskiego. Jednak nie każda innowacja jest postępem. Nie każde „smart” jest „włączające”. W tym zakresie szczególne znaczenie ma zachowanie równowagi pomiędzy efektywnością technologiczną a społecznym charakterem działalności NGO.

Przewaga konkurencyjna w epoce cyfrowego przyspieszenia – dojrzewanie sektora pozarządowego

Nigdy nie należy rezygnować z celu tylko dlatego, że jego osiągnięcie wymaga czasu i wysiłku. Każdy krok ma znaczenie, jeżeli zbliża nas do celu. Najlepszym sposobem przewidywania przyszłości jest jej tworzenie. W tym zakresie NGO mogą aktywnie kształtować przyszłość AI – zamiast tylko biernie przyglądać się lub próbować dostosowywać się do zmian. Technologia AI sama w sobie nie rozwiąże problemów NGO – to sposób jej wykorzystania ma znaczenie. Wdrażanie AI w sposób systemowy może stać się motorem rozwoju NGO na skalę, która do tej pory była nieosiągalna.

Pojawia się refleksja, czy AI nie pogłębi nierówności i bariery – zamiast je redukować? Nierówny dostęp NGO do technologii AI może wywołać nowe napięcia i cichy podział wewnątrz sektora. Powstanie „cyfrowa luka” między organizacjami, które wdrożą technologię AI i zyskają przewagę konkurencyjną, a tymi, które pozostaną przy metodach „offline”. Organizacje, które nauczą się współpracować z algorytmami, zwiększą swój wpływ społeczny. Natomiast te, które tego nie zrobią, będą marginalizowane .

Takie podejście doprowadzi to pogłębiania się różnic między organizacjami. Jeżeli ten trend się utrzyma, to może dojść do wyraźnej polaryzacji trzeciego sektora. Wygrają „organizacje cyfrowe” – zwiększając swoje wpływy, zaś „organizacje analogowe” – utracą konkurencyjność.
Dlatego NGO nie powinny bać się AI – a raczej tego, że bez nowych technologii pozostaną na marginesie zmian społecznych.

Dlatego NGO powinny już teraz uczyć się wykorzystywać technologie cyfrowe, zamiast czekać na lepsze czasy. Teraz jest dogodny moment, w którym sektor obywatelski może dokonać skoku jakościowego. Powszechna edukacja cyfrowa staje się warunkiem korzystania z praw obywatelskich w sieci. Szczególnie ważne będzie zachowanie równowagi między efektywnością technologiczną a społecznym charakterem NGO.

Nowe kompetencje technologiczne AI przyszłych liderów NGO

Technologia daje zasięg – człowiek nadaje im sens. AI już dawno przekroczyła próg eksperymentu technologicznego i stała się nieodłącznym elementem życia społecznego. Sztuczna inteligencja pozostanie tak długo źródłem postępu społecznego, jak długo człowiek pozostanie jej krytycznym użytkownikiem. Integracja rozwiązań opartych na AI w działalności NGO nie powinna być postrzegana wyłącznie jako proces technologiczny, ale również jako zmiana organizacyjna wymagająca odpowiedniego przygotowania i kompetencji.

Lider nowoczesnego społeczeństwa powinien być wizjonerem. Nie czekać, aż zmiana przyjdzie – tylko wyjść jej naprzeciw. Prawdziwym liderem społecznym jest ten – kto widzi więcej niż inni i dostrzega nowe trendy. Patrzy dalej oraz dostrzega rzeczy – zanim inni je zobaczą. Lider rozumie, że w epoce AI samodzielne funkcjonowanie organizacji będzie mniej efektywne. Rola lidera NGO ewoluuje w stronę przywództwa hybrydowego, które łączy głębokie wartości społeczne z umiejętnością wykorzystania technologii AI. Taki lider łączy tradycyjne wartości społeczne z nowoczesnym podejściem do technologii AI. Traktuje dane jako strategiczny zasób organizacji, pozwalający na lepsze diagnozowanie potrzeb społecznych i optymalizację działań misyjnych.

Ponadto kluczową cechą będzie zdolność umiejętnego dzielenia obowiązków między AI a pracowników i wolontariuszy NGO. Lider NGO będzie odpowiadać za delegowanie AI zadań powtarzalnych (70% wykonania), zaś ludzie przejmą obszar nadzoru wymagający empatii i budowania relacji międzyludzkich (30% nadzoru). Lider NGO będzie stawiać na ciągłe doskonalenie kompetencji cyfrowych w zespole oraz budowanie struktury odpornej na kryzysy, które potrafią elastycznie adaptować się do zachodzących zmian.

Umiejętność świadomego korzystania z AI stanie się nową kompetencją obywatelską. NGO może odegrać rolę edukatora, który będzie tłumaczyć społeczeństwu zasady technologii AI oraz dbać o bezpieczeństwo cyfrowe użytkowników. Świadome korzystanie z AI i krytyczne myślenie stają się nowymi kompetencjami niezbędnymi do odróżnienia w świecie wirtualnym – prawdy od fałszu.

Jednak niebezpieczne może okazać się bezrefleksyjne zaufanie technologii AI. Sztuczna inteligencja potrafi jeszcze czasami popełniać błędy, wzmacniać stereotypy i pogłębiać istniejące nierówności społeczne. Dlatego kompetencje cyfrowe i krytyczne myślenie staną się równie ważne jak sama technologia. Jest to tym bardziej istotne, że sektor pozarządowy opiera się na zaufaniu społecznym. Dlatego korzystanie z AI musi być transparentne i odpowiedzialne. Wobec tego etyka stanie się również nową kompetencją technologiczną w sektorze obywatelskim.

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem NIW-CRSO.

Więcej na: www.liderzydostepnosci.pl/ngo-bez-barier/