Trwa kampania społeczna „NGO bez barier” w ramach projektu pt. „Lubelscy Liderzy Dostępności”, sfinansowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030. Projekt jest realizowany przez Związek Stowarzyszeń Forum Lubelskich Organizacji Pozarządowych. Celem projektu jest wzmocnienie pod względem strategicznym rozwoju Lubelskiego Partnerstwa na Rzecz Dostępności (LPnRD), które jest płaszczyzną współpracy na rzecz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w woj. lubelskim.

W jedności siła – w partnerstwie przyszłość

Jeśli chcesz iść szybko – idź sam. Jeśli chcesz zajść daleko – idź razem. Przyszłość III sektora nie musi być historią pojedynczych NGO działających obok siebie (samotne wyspy). Będzie należeć do organizacji budujących sieć współpracy partnerskiej. Działających razem, a przez to – skuteczniej, mądrzej i szybciej. W epoce AI pojedynczym NGO coraz trudniej będzie nadążać za postępem technologicznym, czy zachodzącymi trendami społecznymi. Ponadto NGO najczęściej działają przy ograniczonych zasobach finansowych i kadrowych, co powoduje konieczność racjonalnego gospodarowania dostępnymi zasobami.

Budowanie federacji NGO jest procesem wielowymiarowym. Federalizacja to skuteczne narzędzia do tworzenia wartości, które pojedynczym organizacjom nie uda się przeprowadzić samodzielnie. Siłą federacji NGO nie jest suma pojedynczych organizacji członkowskich – ale jakość relacji między nimi. Jeżeli współpraca NGO będzie dobrze zaplanowana, to łączny zasób potencjałów będzie większy niż suma potencjałów poszczególnych organizacji członkowskich. Powstały efekt synergii można symbolicznie zapisać równaniem: 1 NGO + 1 NGO > 2 NGO.

W kierunku inteligentnej federacji Smart NGO

Słabość polskich organizacji pozarządowych nie wynika tylko z braku dofinansowania. Główny problemem jest brak silnej reprezentacji NGO. Obecnie wiele federacji NGO działa w oparciu o tradycyjne modele organizacyjne, które nie odpowiadają w pełni współczesnym wyzwaniom. Federacja nie powinna być wyłącznie strukturą reprezentacyjną swoich organizacji członkowskich. Powinna stać się infrastrukturą współpracy sektora obywatelskiego (głosem sektora). Tradycyjna federacja NGO pełni przede wszystkim funkcję administracyjną – integruje i reprezentuje interesy organizacji członkowskich oraz świadczy usługi wspierające ich rozwój.

Jeszcze dalej idzie model federacji Smart NGO, która nie tylko reprezentuje swoich członków, ale tworzy warunki do współdzielenia zasobów – wiedzy, danych, technologii. To nie tylko zmiana technologiczna, ale też głęboka zmiana kultury organizacyjnej, w której wiedza nie jest własnością pojedynczej organizacji – ale stanowi wspólne dobro całej sieci współpracy. Nowa koncepcja organizacji parasolowej będzie mniej hierarchiczna w zakresie zarządzania, a bardziej skupiona wokół rozwiązywania konkretnych problemów społecznych przy wykorzystaniu technologii cyfrowych i narzędzi AI. Najważniejsza pozostanie zdolność ludzi do współpracy, uczenia się i wspólnego rozwiązywania problemów.

Prawdziwa siła Smart NGO będzie wynikała z połączenia wszystkich zasobów w jeden ekosystem współpracy. Ta zmiana paradygmatu prowadzi do powstania nowych typów organizacji, które są zwinne i elastyczne. Partnerstwo NGO tworzy jeden powiązany organizm. Przypomina to układ, gdzie pojedyncze organizacje są komórkami, a wiedza jest pamięcią. Jeżeli AI jest narzędziem analitycznym, to dane są wysyłanymi impulsami w czasie rzeczywistym.

Federacja Smart NGO może wziąć na siebie ciężar utrzymania i aktualizacji zaawansowanych technologii AI – udostępniając je swoim członkom. W ten sposób NGO będą mogły stworzyć współdzieloną infrastrukturę, która znacząco zwiększy ich skuteczność. Inteligentne federacje Smart NGO będą mogły pełnić rolę wspólnego zaplecza technologicznego. Możliwe stanie się tworzenie cyfrowych map zasobów i kompetencji poszczególnych organizacji członkowskich. Gdy jakaś organizacja straci część swoich zasobów, to sieć partnerska będzie mogła je tymczasowo uzupełnić i zapewnić niezbędną pomoc. Pozwoli to zwiększyć w sytuacjach kryzysowych odporność pojedynczych NGO, rozkładając ryzyko na wiele organizacji.

W jedności siła – w wiedzy przewaga

W przyszłości Federacja Smart NGO nie będzie wybierać – między dużą a małą organizacją, czy między człowiekiem a nowoczesną technologią. Technologia cyfrowa i narzędzia AI – otworzą nowe możliwości współpracy. Oferowane wspólne cyfrowe zaplecze technologiczne będzie obejmować nowoczesny systemy IT, których samodzielne wdrożenie byłoby zbyt kosztowne dla pojedynczych organizacji. Dzięki temu mniejsze NGO zyskają profesjonalne narzędzia i wsparcie, co pozwoli im obniżać koszty oraz prowadzić działania na znacznie większą skalę.

W powszechnym przekonaniu wiedza posiadania przez NGO może być traktowana jako przewaga konkurencyjna – jeżeli organizacja podzieli się wiedzą, to może stracić przewagę. W modelu Smart NGO wiedza staje się zasobem całej sieci współpracy – jeżeli organizacja podzieli się wiedzą, to może wspólnie stworzyć większą wartość. Inteligentne organizacje parasolowe nie tylko staną się bardziej technologicznie zaawansowane, ale przede wszystkim bardziej – dostępne, odpowiedzialne i odporne na kryzysy. Współpraca staje się wtedy platformą współdzielenia zasobów zgodnie z zasadą – wiedza rośnie, gdy się nią dzielimy. Federacja zrzeszająca Smart NGO będzie działać jak platforma usług wspólnych dla organizacji członkowskich. W takim modelu federacja Smart NGO uzyskuje przewagę, przestając być wyłącznie strukturą organizacyjną, a staje się inteligentnym ekosystemem społecznym. To przejście: PARASOL → PLATFORMA → EKOSYSTEM, może stać się kluczowym kierunkiem rozwoju nowoczesnych federacji Smart NGO.

Federacje Smart NGO mogą tworzyć infrastrukturę odporności

Pojedyncze NGO, które próbują wszystko robić samodzielnie, są zazwyczaj bardziej podatne na sytuacje kryzysowe – niż organizacje zakorzenione w sieci partnerskiej. Smart NGO zakłada rozwój odporności sieciowej tworzącej infrastrukturę bezpieczeństwa. Federalizacja pozwala łatwiej wprowadzić procedury awaryjne, wspólnie monitorować zagrożenia, jak też rozłożyć ryzyko w przypadku wystąpienia zagrożenia. Przyjaciół poznaje się w biedzie. Stąd kryzys może być również testem jakości współpracy.

Współpraca sieciowa ewoluuje, wykraczając poza zwykłą formę współpracy i stając się kluczowym elementem budowania odporności społecznej. NGO powinny być włączane do systemów koalicyjnych ukierunkowanych na przeciwdziałanie kryzysom – nie tylko wtedy, gdy kryzys się rozpocznie. Sieć współpracy pozwala na rozproszenie ryzyka i umożliwia szybszą reakcję. Im silniejsze są relacje między NGO, tym większa jest zdolność do reagowania na kryzysy. Sieć współpracy ułatwia skoordynowanie niesienia pomocy w obliczu kryzysów, zagrożeń i długoterminowych wyzwań. W tym systemie federacja Smart NGO może być elementem systemu wczesnego ostrzegania.

Ważne, aby organizacja była zdolna do zmiany z dużym wyprzedzeniem – zanim nastąpi kryzys. W tym wypadku odporność przestaje być tylko mechanizmem obronnym – staje się strategiczną przewagą. NGO, które już dziś rozpoczną budowanie swojej odporności, będą jutro nie tylko skuteczniejsze, ale również staną się filarami bezpieczeństwa społecznego. W technologii AI są – możliwości, w odporności jest – bezpieczeństwo, a we współpracy jest – przyszłość.

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem NIW-CRSO.

Więcej na: www.liderzydostepnosci.pl/ngo-bez-barier/