Trwa kampania społeczna „NGO bez barier” w ramach projektu pt. „Lubelscy Liderzy Dostępności”, sfinansowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030. Projekt jest realizowany przez Związek Stowarzyszeń Forum Lubelskich Organizacji Pozarządowych. Celem projektu jest wzmocnienie pod względem strategicznym rozwoju Lubelskiego Partnerstwa na Rzecz Dostępności (LPnRD), które jest płaszczyzną współpracy na rzecz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w woj. lubelskim.

Prawdziwe przywództwo w Smart NGO zaczyna się tam – gdzie kończy się tytuł

Zmianie ulegają regulacje prawne, technologie, źródła finansowania, czy trendy społeczne. W świecie nieustannych zmian organizacje pozarządowe potrzebują nie tylko dobrych strategii, nowoczesnych technologii i stabilnego finansowania. Potrzebują przede wszystkim mądrego nowoczesnego przywództwa, takiego, które potrafi – łączyć, inspirować i być innowacyjne.

Funkcjonujący model lidera NGO opiera się przede wszystkim na autorytecie. Pozytywny wizerunek lidera jest jedną z kluczowych cech mających wpływ na sukces organizacji. Rozpoznawalność lidera może przełożyć się na wzrost zaufania i wiarygodność. Lider – ma wiedzę, decyduje, kontroluje i rozwiązuje problemy w NGO. Takie rozwiązanie sprawdza się dopóki NGO działa w stabilnym środowisku. W dynamicznie zmieniającym się świecie, taki tradycyjny sposób zarządzania organizacją może okazać się mniej skuteczny. Świat zmian wymaga odejścia od myślenia wyłącznie kategoriami stanowisk. Obecnie przywództwo w NGO w coraz mniejszym stopniu staje się powiązane ze stanowiskiem.

Rola lidera nie zawsze jest tożsama z obejmowanym stanowiskiem, tym bardziej, że w NGO najczęściej zarządy pracują społecznie. Władza formalna w NGO połączona jest z obejmowanym stanowiskiem w strukturze organizacyjnej. Można być w zarządzie organizacji i mieć formalną władzę – ale nie mieć autorytetu. Można być pracującym społecznie prezesem zarządu i nie być liderem – bo faktycznie pełną władzę ma zatrudniony na etat dyrektor. Drugi alternatywny typ przywództwa zakłada, że w zespole wyłania się w sposób spontaniczny nieformalny lider. Dlatego skuteczniejsze jest wyłonienie naturalnego lidera posiadającego odpowiedni autorytet i kompetencje – zamiast przywiązywanie się do stanowisk w organizacji.

Ewolucja przywództwa w Smart NGO – od lidera charyzmatycznego do architekta zmian

Tradycyjne przywództwo w NGO opiera się na osobie charyzmatycznego lidera-założyciela. Lider NGO zna drogę do celu, idzie tą drogą oraz pokazuje drogę innym. Pełni funkcje nawigatora – wyznacza kierunek, inspiruje oraz pomaga wspólnie odkryć cel, do którego warto dążyć. To on zazwyczaj od początku zna najlepiej organizację, reprezentuje ją oraz podejmuje najważniejsze decyzje. Taki model przywództwa może okazać się skuteczny w początkowej fazie rozwoju małej organizacji. Jednak w dłuższej perspektywie stwarza zagrożenie systemowe – uzależnienia funkcjonowanie organizacji od jednej osoby (tego typu sytuacja ma najczęściej miejsce w przypadku fundacji).

Obecnie wchodzimy w nową epokę AI, w której sama charyzma i dobre intencje lidera już nie wystarczą. Wymaga to wypracowania nowego typu przywództwa. Inteligentny lider (Smart Leader) nie poprowadzi organizacji tam, gdzie chce sam dotrzeć. Zamiast tego pomoże organizacji wspólnie odkryć miejsca, do których warto dojść. Lider powinien przyjąć rolę wizjonera i stratega. Łatwiej jest być liderem wtedy, gdy wszystko działa. Prawdziwe przywództwo można zweryfikować w sytuacji kryzysowej. Prawdziwa wartość przywództwa ujawnia się wtedy, gdy organizacja musi działać pod silną presją. Kiedy lider musi podejmować decyzje w warunkach niepewności, budować zaufanie, organizować współpracę oraz mobilizować innych do działania. Lider powinien traktować błędy i kryzysy nie jako porażkę – ale jako cenną lekcję, z której należy wyciągnąć wnioski na przyszłość. Ludzie w organizacji obserwują nie to, co lider mówi – ale to, co robi. W świecie zmian lider nie może być wyłącznie administratorem organizacji – musi być jej architektem zmian.

Mądry lider nie buduje pomnika sobie – ale mosty między ludźmi

Nie wystarczy zaprosić człowieka do stołu. Trzeba jeszcze zadbać, żeby mógł przy nim usiąść i aby jego głos był słyszany. Smart NGO bez barier to nie konkurencja o miejsce przy stole. To wspólne budowanie większego stołu. Smart NGO odchodzi od hierarchii i kontroli na rzecz budowania współodpowiedzialności. Przyszłość NGO nie będzie należeć do charyzmatycznych liderów – ale do zespołu pod przywództwem inteligentnego lidera. Taki lider przyszłości nie powinien być osobą, która wyłącznie zarządza organizacją. Powinien być architektem współpracy – budować współodpowiedzialność, stale dzielić się wiedzą i wprowadzać korzystne rozwiązania. Jedna osoba może inspirować, kilka osób może zarządzać – ale to zespół ludzi w NGO powinien przewodzić zmianom. Mądrość całej organizacji jest większa niż wiedza jednej osoby.

Każda zmiana może na początku wywoływać opór. Ludzie zazwyczaj nie opierają się samej zmianie. Opierają się temu, że ktoś chce dokonać zmian bez ich udziału. Stąd lider zamiast narzucać organizacji gotowe rozwiązania z pozycji autorytetu, powinien zachęcać zespół do wspólnego wypracowywania najlepszych rozwiązań. Lider, który potrafi słuchać będzie podejmować często lepsze decyzje – od tego, który tylko wydaje polecenia.

Tradycyjny lider mówi – ja zdecydowałem, zaś lider włączający powie – ustaliliśmy. Lider powinien wiedzieć – gdzie szukać wiedzy, jak wykorzystać kompetencje zespołu i jak podejmować dobre decyzje w warunkach niepewności? Powinien mieć odwagę przyznać się – nie wiem, ale dodając – dowiedzmy się. Takie podejście oznacza przejście od władzy – do wpływu, od kontroli – do odpowiedzialności oraz od hierarchii – do współpracy. Jednak zbyt rozbudowana hierarchia w zarządzaniu, może spowolnić podejmowanie decyzji. Z kolei jednorodny zespół może działać sprawniej – ale różnorodny może dostrzegać więcej.

Lider Smart NGO w kryzysie nie może być samotnym bohaterem

Odporność strategiczna NGO na kryzysy wiąże się ze zdolnością liderów do szybkiej zmiany kierunku działania organizacji w odpowiedzi na zmieniające się realia. Prawdziwym liderem Smart NGO jest ten – kto widzi więcej niż inni oraz potrafi dostrzec nowe trendy. Lider powinien stać się prekursorem zmian w organizacji w obliczu rewolucji technologicznej AI. Taki lider łączy tradycyjne wartości sektora pozarządowego z nowoczesnym podejściem do technologii IT. Lider NGO pełni istotną rolę, która niejednokrotnie decyduje o sukcesie organizacji. Kluczowe znaczenie może mieć rola lidera w budowaniu – kultury innowacji, otwartości na technologie i gotowość do zmian. Jedną z większych zmian, jakie przynosi transformacja cyfrowa jest przejście – od zarządzania intuicyjnego do zarządzania opartego na wiedzy.

Lider Smart NGO nie musi być ekspertem od wszystkiego. Tempo zmian jest zbyt duże, a ilość informacji zbyt ogromna, aby jedna osoba mogła samodzielnie analizować wszystkie ryzyka i podejmować wszystkie decyzje. Nie oznacza to, że doświadczenie liderów przestaje mieć znaczenie. Wręcz przeciwnie – doświadczenie połączone z dostępem do technologii staje się jeszcze silniejsze. Lider Smart NGO powinien umieć połączyć – misję z nowoczesnymi technologiami. Powinien rozumieć – jaki wpływ na organizację mają technologie i zachodzące zmiany społeczne?

Największym kapitałem w NGO są ludzie i relacje między nimi. Doświadczenie jest najlepszym nauczycielem – pod warunkiem że potrafimy z niego korzystać. Lider powinien budować zespoły zdolne do samodzielnego działania, delegować odpowiedzialność i tworzyć przestrzeń do szybkiego podejmowania decyzji. W tym zakresie Smart NGO rozwija kulturę organizacyjną podejmowania decyzji na podstawie danych. Wykorzystanie AI pozwala na zbieranie właściwych informacji i umiejętne ich interpretowanie. Zasoby danych zaczynają stanowić swoisty system nerwowy organizacji. AI może doradzać – ale to człowiek musi podejmować ostateczne decyzje.

Test przywództwa w NGO – czy organizacja przetrwa, gdy zabraknie lidera?

Jedną z ważniejszych systemowych barier w zarządzaniu NGO może być nadmierna koncentracja decyzji w rękach jednego lidera. Sytuację, w której cała wiedza o projektach, procedurach czy kontaktach znajduje się „w głowie” jednej osoby – można traktować jako błąd systemowy. Jeżeli tylko lider może zatwierdzać każdą decyzję, to organizacja staje się zbyt zależna od tej osoby. W sytuacji kryzysowej, gdy chwilowo zabraknie lidera, może to doprowadzić do paraliżu całej działalności organizacji.

Wobec tego wiedza nie powinna być własnością tylko lidera, ale zasobem całej organizacji. Takie podejście zapobiegnie sytuacji, w której kluczowa wiedza – odejdzie razem z człowiekiem. Skończył się czas samotnych „wilków”. Wymagane jest wdrożenie procedur sukcesji, aby organizacja mogła sprawnie działać również wtedy, gdy lidera chwilowo zabraknie. Zazwyczaj odejście lidera, podobnie jak wieloletniego doświadczonego pracownika, może na dłuższy czas sparaliżować prawidłowe funkcjonowanie organizacji. Prawdziwym testem przywództwa w NGO będzie sprawdzenie – czy organizacja przetrwa bez lidera?

Dlatego Smart NGO rozwija liderów (buduje sukcesję) – zamiast uzależniać się od jednego lidera (wąskie gardło decyzyjne). W praktyce najlepszym liderem może okazać się ten, dzięki któremu NGO będzie sprawnie działać również bez jego udziału. Lider Smart NGO nie tworzy swoich naśladowców, ale wdraża jasne procedury sukcesji. W tym zakresie prawdziwym sukcesem przywództwa jest wychowanie swoich kolejnych następców w zespole.

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem NIW-CRSO.

Więcej na: www.liderzydostepnosci.pl/ngo-bez-barier/