Trwa kampania społeczna „NGO bez barier” w ramach projektu pt. „Lubelscy Liderzy Dostępności”, sfinansowanego przez Narodowy Instytut Wolności – Centrum Rozwoju Społeczeństwa Obywatelskiego ze środków Programu Fundusz Inicjatyw Obywatelskich NOWEFIO na lata 2021–2030. Projekt jest realizowany przez Związek Stowarzyszeń Forum Lubelskich Organizacji Pozarządowych. Celem projektu jest wzmocnienie pod względem strategicznym rozwoju Lubelskiego Partnerstwa na Rzecz Dostępności (LPnRD), które jest płaszczyzną współpracy na rzecz zapewnienia dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami w woj. lubelskim.

Dostępność zaczyna się od drugiego człowieka

Nie wystarczy otworzyć drzwi. Trzeba jeszcze sprawić, aby każdy mógł przez nie przejść. Dostępne NGO to organizacja otwarta, która nikogo nie zostawi za drzwiami. Dostępność to proces, który dotyczy nas wszystkich, stawia na pierwszym miejscu różnorodność i niewykluczanie nikogo. Wszyscy jesteśmy równi – każdy z nas jest inny. Różnorodność powinna być uznawana za wartość, a nie za problem. Ponadto uwzględniać różne potrzeby osób ze szczególnymi potrzebami w zakresie zapewniania dostępności – architektonicznej, cyfrowej i informacyjno-komunikacyjnej. Dostępność jest procesem, który wiąże się z ciągłymi zmianami i pokonywaniem nowych wyzwań. Obecnie konieczna jest świadoma transformacja procesu wdrażania dostępności, która będzie wymagała czasu i zaangażowania wielu grup społecznych. Dlatego sektor pozarządowy powinien wziąć współodpowiedzialność za proces wdrażania dostępności.

Problem nie stanowi sama niepełnosprawność – ale środowisko tworzące bariery. Jednak błędem w postrzeganiu dostępności jest sprowadzanie jej wyłącznie – do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. W praktyce napotkane ograniczenia dotyczą znacznej części społeczeństwa, w tym: seniorów, rodziców z małymi dziećmi, kobiet w ciąży, osób mających trudności w komunikowaniu się, czy osób wykluczonych cyfrowo. Wysokiej jakości i dostępne usługi świadczone przez NGO zwiększają zdolność do dotarcia do większej części społeczeństwa. Jednak osoby z niepełnosprawnościami pozostają najważniejszą grupą, dla której zapewnienie dostępności ma fundamentalne znaczenie.

Nie ma Smart NGO bez dostępności

Nie można mówić o Smart NGO bez uwzględnienia kwestii związanych z zapewnieniem dostępności. Inteligentna organizacja pozarządowa to ta, która potrafi sprawić, że z jej usług skorzysta jak najwięcej osób ze szczególnymi potrzebami. To organizacja, która rozpoznaje różnorodne potrzeby ludzi, przewiduje bariery oraz projektuje rozwiązania dostępne dla możliwie szerokiego grona odbiorców. Smart NGO jest organizacją, która potrafi – dostrzegać bariery, rozmawiać o nich i wspólnie je usuwać.

Inteligentna dostępność (Smart Accessibility) powinna być wbudowana w DNA każdej organizacji. Dostępność powinna być obecna w organizacji od samego początku – w zarządzaniu, strategii, technologii, czy kulturze organizacyjnej. Smart NGO powinna korzystać z technologii, która nie wyklucza. Technologia ma upraszczać życie, a nie je komplikować. Jednym z błędów technologicznego podejścia do dostępności jest przekonanie, że algorytm może sam określić, czego potrzebują osoby z niepełnosprawnościami. Transformacja technologiczna powinna mieć charakter włączający. Dlatego w Smart NGO należy przyjąć zasadę – najpierw człowiek, a dopiero potem technologia.

NGO, które świadomie eliminują bariery, zyskują przewagę strategiczną. Ponadto mogą docierać do większej i bardziej zróżnicowanej grupy odbiorców, zwiększać zaufanie społeczne oraz rozwijać bardziej innowacyjne usługi odpowiadające na realne potrzeby społeczne. Smart NGO nie traktuje dostępności jako obowiązku, ale czyni z niej standard. Dlatego Smart NGO powinna traktować dostępność jako integralny element zarządzania, a nie jako osobny obszar działalności. Dostępność powinna stać się źródłem innowacji oraz jej strategiczną przewagą. Każdy element związany z działalnością NGO powinien przechodzić test dostępności.

Dostępność NGO jest jednym z warunków odporności społecznej

Dostępność wymaga ciągłego dostosowywania się do zmieniających się warunków. NGO będą bardziej odporne na kryzysy, jeżeli będą potrafić odpowiadać na potrzeby społeczne większej i bardziej zróżnicowanej grupy osób. Tym samym zwiększą zasięg oddziaływania, docierając do większej liczby osób ze szczególnymi potrzebami. Takie podejście powinno przełożyć się na zwiększenie stabilności NGO w trudnych czasach. Organizacja, która potrafi dostrzec różnorodne potrzeby związane z zapewnieniem dostępności, jest zwykle także lepiej przygotowana do innych wyzwań i zachodzących zmian.

Jeżeli nie można czegoś zrobić samemu, to należy zaprosić innych do współpracy

Dostępność nie może być skutecznie wdrażana bez wysłuchania tych, którzy najbardziej doświadczają barier. Potrzebne jest partnerskie podejście do procesu wdrażania dostępności. To nie tylko kwestia etyki, ale także efektywności. Osoby ze szczególnymi potrzebami powinny być nie tylko odbiorcami wsparcia NGO, ale także aktywnymi współtwórcami rozwiązań, kierując się zasadą – nic o nas, bez nas. To sami użytkownicy są najlepszymi ekspertami od barier, których na co dzień doświadczają. Zgodnie z tym podejściem Smart NGO najpierw planuje swoje działania dla różnorodności, a dopiero potem dostosowuje je do rozpoznanych indywidualnych potrzeb.

Budowanie dostępności nie jest kosztem, ale inwestycją w przyszłość. Z drugiej strony brak dostępności też generuje koszty. Najbardziej ekonomiczna jest dostępność od samego początku – a nie kosztowna korekta. Przyszłość zapewniania przez NGO dostępności nie powinna polegać tylko na likwidowaniu istniejących barier. Powinna polegać na projektowaniu od samego początku wszystkich działań bez barier. Takie podejście oznacza odejście od myślenia w kategoriach dokonywania zmian i eliminacji barier dopiero po fakcie. Smart NGO to właśnie taka wizja. Budujmy wspólnie dostępność – zamiast tworzyć nowe bariery.

Autor artykułu:
Wojciech Dec,
tel. 668 548 249
wojciech.dec@wp.pl

Publikacja wyraża jedynie poglądy autora/ów i nie może być utożsamiana z oficjalnym stanowiskiem NIW-CRSO.

Więcej na: www.liderzydostepnosci.pl/ngo-bez-barier/